Các nguyên nhân dẫn đến âm tính giả và dương tính giả khi thử thai tại nhà

Khi có nghi ngờ mang thai, việc xác định kết quả chính xác và kịp thời là yếu tố quan trọng đối với người sử dụng.

Các que thử thai tại nhà sử dụng mẫu nước tiểu hiện nay được đánh giá có độ tin cậy cao. Tuy nhiên, trong một số tình huống nhất định, kết quả xét nghiệm có thể không phản ánh đúng tình trạng thai kỳ thực tế.

Vậy khi nào có thể xảy ra âm tính giả hoặc dương tính giả? Và làm thế nào để tối ưu độ chính xác của xét nghiệm?

---

Que thử thai hoạt động như thế nào?

Que thử thai là một xét nghiệm nhanh in vitro (IVD), hoạt động dựa trên việc phát hiện hormone hCG (human chorionic gonadotropin) trong nước tiểu.

Sau khi thụ thai và phôi làm tổ, cơ thể bắt đầu sản sinh hCG. Nồng độ hormone này tăng dần theo thời gian và là dấu ấn sinh học đặc hiệu cho thai kỳ.

→ Khi hCG đạt ngưỡng phát hiện của xét nghiệm, que thử sẽ cho kết quả dương tính (2 vạch).

Vì sao có thể xảy ra âm tính giả?

Âm tính giả xảy ra khi kết quả xét nghiệm hiển thị âm tính (1 vạch) dù người dùng thực tế đang mang thai.

Nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Thử thai quá sớm (trước ~10 ngày sau thụ thai): Nồng độ hCG chưa đạt ngưỡng phát hiện của que thử
• Mẫu nước tiểu bị pha loãng: Uống nhiều nước trước khi thử có thể làm giảm nồng độ hCG

→ Trong thực hành IVD, đây là nguyên nhân thường gặp nhất gây sai lệch kết quả.

Vậy còn dương tính giả thì sao?

Dương tính giả là tình huống kết quả xét nghiệm hiển thị dương tính (2 vạch) nhưng không có thai kỳ đang phát triển.

Mặc dù hiếm gặp, tình trạng này có thể xảy ra trong một số trường hợp:

Một số nguyên nhân tiềm ẩn bao gồm:

Sảy thai sớm (Early miscarriage) hoặc thai hóa học (Chemical pregnancy)

Người dùng có thể ghi nhận kết quả dương tính (2 vạch) khi thử thai, nhưng sau đó xuất hiện kinh nguyệt trở lại trong vài ngày tiếp theo.

Trường hợp này thường liên quan đến thai sinh hóa – một dạng sảy thai rất sớm, xảy ra ngay sau khi phôi làm tổ. Khi đó, cơ thể đã bắt đầu sản sinh hormone hCG, đủ để que thử phát hiện.

→ Về bản chất, kết quả xét nghiệm không sai, vì hCG đã hiện diện. Tuy nhiên, thai kỳ không tiếp tục phát triển, dẫn đến hiện tượng dương tính giả.

Dùng thuốc hỗ trợ sinh sản

Một số phác đồ hỗ trợ sinh sản sử dụng các thuốc chứa hCG ngoại sinh như Novarel, Ovidrel, Pregnyl nhằm kích thích trưởng thành nang noãn và gây rụng trứng.

Do cơ chế của que thử là phát hiện hCG trong nước tiểu, nên sự hiện diện của hCG từ thuốc có thể dẫn đến kết quả dương tính, ngay cả khi chưa có thai.

hCG tồn lưu sau thai kỳ hoặc bệnh lý liên quan

Sau khi kết thúc một thai kỳ (sinh con, sảy thai hoặc điều trị thai ngoài tử cung), nồng độ hCG không giảm ngay lập tức mà có thể tồn lưu trong cơ thể từ 4–6 tuần.

Trong giai đoạn này, xét nghiệm thử thai vẫn có thể cho kết quả dương tính do hCG chưa được đào thải hoàn toàn, dù người dùng không còn mang thai.

Các bệnh lý liên quan hCG

Ngoài thai kỳ, một số bệnh lý hiếm gặp vẫn có thể làm tăng hCG nội sinh, dẫn đến kết quả dương tính:

• Bệnh nguyên bào nuôi (ví dụ: Choriocarcinoma): tiết hCG cao do nguồn gốc từ mô nhau thai
• U tế bào mầm (tinh hoàn, buồng trứng, ngoài tuyến sinh dục): có thể sản xuất β-hCG như một marker khối u
• Một số ung thư khác (hiếm): có thể tiết hCG lạc chỗ

→ Các trường hợp này không phổ biến, nhưng cần được cân nhắc khi hCG dương tính không phù hợp với lâm sàng.

Độ chính xác của que thử thai: Làm thế nào để có được kết quả đáng tin cậy?

Que thử thai tại nhà là xét nghiệm nhanh in vitro (IVD) có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong phát hiện hormone hCG. Mặc dù dương tính giả hiếm gặp, độ chính xác của kết quả vẫn phụ thuộc đáng kể vào thời điểm xét nghiệm và cách sử dụng.

Lựa chọn thời điểm xét nghiệm phù hợp.

+ Không nên thử thai quá sớm (trước ~10 ngày sau thụ thai), do nồng độ hCG có thể chưa đạt ngưỡng phát hiện.

+ Nên thực hiện xét nghiệm từ ngày trễ kinh hoặc sau đó vài ngày để tăng độ nhạy.

+ Sử dụng nước tiểu buổi sáng sớm: Lấy mẫu lần tiểu đầu tiên trong ngày. Đây là thời điểm nồng độ hCG cô đặc nhất để tăng khả năng phát hiện.

+ Không nên uống quá nhiều nước trong 2–4 giờ trước khi test, tránh làm pha loãng nước tiểu.

+ Khi dùng các thuốc kích thích rụng trứng, chờ tối thiểu 10–14 ngày sau liều hCG cuối cùng trước khi thực hiện xét nghiệm thử thai bằng nước tiểu.

Tuân thủ hướng dẫn sử dụng (IFU)

+ Kiểm tra hạn sử dụng của sản phẩm

+ Đọc kỹ và tuân thủ đầy đủ Instructions for Use (IFU)

+ Thực hiện đúng thời gian đọc kết quả theo khuyến cáo

Xác nhận và theo dõi kết quả

Trong trường hợp cần xác nhận: Nên lặp lại xét nghiệm sau 3-5 ngày để đánh giá sự thay đổi nồng độ hCG à Nếu kết quả vẫn dương tính, khả năng mang thai là cao.

Trong các tình huống cần độ chính xác cao hơn hoặc kết quả không phù hợp lâm sàng: Có thể thực hiện định lượng β-hCG huyết thanh để xác nhận.

 

Que thử thai tại nhà là xét nghiệm IVD có chi phí hợp lý, tính riêng tư cao và độ tin cậy tốt. Khi được sử dụng đúng theo hướng dẫn (IFU) và thực hiện vào thời điểm phù hợp, kết quả thu được có giá trị cao trong việc phát hiện thai kỳ.

 

Tài liệu tham khảo:

Cleveland Clinic. (2021). Causes of a False Positive Pregnancy Test.

https://health.clevelandclinic.org/false-positive-pregnancy-test

Healthline. (2024). 7 Possible Causes of a False Pregnancy Test.

https://www.healthline.com/health/pregnancy/false-positive-pregnancy-test

Medical New Today. (2025). Six reasons for false positive pregnancy tests.

https://www.medicalnewstoday.com/articles/319803

Drug.com. (2025). Pregnyl: Package Insert / Prescribing Info.

https://www.drugs.com/pro/pregnyl.html

Vinmec. (2024). Tìm hiểu về thuốc kích trứng Gonadotropin.

https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/tim-hieu-ve-thuoc-kich-trung-gonadotropin-vi