Những điểm chính:
- Có ít nhất 7 yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm ma túy trong nước tiểu.
- Độ pha loãng của mẫu là một trong những nguyên nhân phổ biến làm thay đổi khả năng phát hiện chất.
- Vạch T mờ vẫn là kết quả âm tính nếu xuất hiện trong thời gian đọc kết quả quy định.
- Test nhanh là xét nghiệm sàng lọc, kết quả cần được xác nhận bằng GC/MS khi cần thiết.
Kết quả xét nghiệm nước tiểu có luôn chính xác tuyệt đối?
Xét nghiệm nước tiểu là một trong những phương pháp sàng lọc chất kích thích (chất gây nghiện) được sử dụng phổ biến tại Việt Nam nhờ sự nhanh chóng, thuận tiện và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, giống như bất kỳ xét nghiệm nào khác, kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố trong quá trình lấy mẫu, bảo quản và thực hiện xét nghiệm.
Hiểu rõ các yếu tố này giúp người sử dụng đọc kết quả chính xác hơn và hạn chế những sai lầm thường gặp khi sử dụng test nhanh.
1. Thời điểm lấy mẫu nước tiểu
Sau khi sử dụng chất kích thích, cơ thể cần một khoảng thời gian để chuyển hóa và đào thải các chất hoặc chất chuyển hóa vào nước tiểu.
Nếu xét nghiệm được thực hiện quá sớm:
- Nồng độ chất chuyển hóa có thể chưa đạt ngưỡng phát hiện.
- Kết quả có thể cho âm tính dù người đó đã sử dụng chất trước đó.
Ngược lại, khi thời gian sử dụng đã quá lâu và phần lớn chất đã được đào thải khỏi cơ thể, kết quả cũng có thể trở về âm tính. Tìm hiểu thêm “Thời gian tồn tại của Ma túy trong nước tiểu”
Vì vậy, thời điểm lấy mẫu đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các chất kích thích.
2. Độ pha loãng của mẫu nước tiểu
Lượng nước uống trong ngày có thể ảnh hưởng đến nồng độ các chất có trong nước tiểu.
Một nghiên cứu trên hơn 21.000 mẫu xét nghiệm nước tiểu cho thấy phần lớn các trường hợp gian lận mẫu liên quan đến pha loãng nước tiểu nhằm làm giảm nồng độ chất chuyển hóa.
|
Khi uống quá nhiều nước:
Tuy nhiên, việc uống nhiều nước không đảm bảo có thể làm thay đổi hoàn toàn kết quả xét nghiệm. |
 |
3. Bảo quản mẫu không đúng cách
Mẫu nước tiểu sau khi thu thập cần được bảo quản phù hợp.
Theo hướng dẫn sử dụng của các bộ xét nghiệm thương mại hiện nay (dfu EASY TEST DOA 5-1)
- Mẫu có thể bảo quản ở 2–8°C trong tối đa 48 giờ.
- Nếu cần lưu trữ lâu hơn nên bảo quản đông lạnh dưới -20°C.
Việc để mẫu ở nhiệt độ môi trường quá lâu có thể làm thay đổi thành phần mẫu và ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
4. Mẫu nước tiểu bị nhiễm tạp chất
Một số tác nhân bên ngoài có thể ảnh hưởng đến quá trình xét nghiệm:
- Thuốc tẩy, chất tẩy rửa.
- Hóa chất oxy hóa.
- Phèn hoặc các chất phụ gia khác.
Các chất ngoại sinh trong mẫu nước tiểu có thể gây sai lệch kết quả phân tích.
Đây là lý do các mẫu xét nghiệm cần được thu thập trong dụng cụ sạch và phù hợp.
5. Thao tác xét nghiệm không đúng quy trình
Các lỗi thao tác thường gặp bao gồm:
- Nhúng que thử quá nông hoặc quá sâu qua vạch chú ý.
- Thời gian nhúng không đủ. (Thông thường cần được nhúng trong 10-15s)
- Đọc kết quả quá sớm.
- Đọc kết quả quá muộn.
- Đặt khay thử trên bề mặt không bằng phẳng, ẩm ướt.
Đối với dfu EASY TEST DOA 5-1:
- Đọc kết quả sau 5 phút.
- Không đọc kết quả sau 10 phút.
Việc đọc ngoài khoảng thời gian khuyến cáo có thể dẫn đến diễn giải không chính xác.
6. Chất kích thích nằm gần ngưỡng phát hiện
Các bộ xét nghiệm nhanh hoạt động dựa trên ngưỡng phát hiện (cut-off).
Ví dụ:
- THC: 50 ng/mL
- MET: 500 ng/mL
- MOR: 300 ng/mL
- MDMA: 500 ng/mL
- KET: 1000 ng/mL
Khi nồng độ chất trong nước tiểu ở gần ngưỡng phát hiện:
- Vạch thử có thể xuất hiện đậm hoặc mờ khác nhau.
- Kết quả cần được đọc theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Điều quan trọng là:
Vạch T xuất hiện dù đậm hay mờ vẫn được xem là kết quả âm tính.
Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây hiểu lầm phổ biến nhất khi sử dụng test nhanh.
7. Thuốc điều trị và phản ứng chéo
Một số thuốc điều trị hoặc hợp chất có cấu trúc tương tự chất kích thích có thể ảnh hưởng đến kết quả sàng lọc. Danh mục các chất gây phản ứng chéo (tại đây)
Do đó:
- Kết quả dương tính từ test nhanh chỉ mang tính sàng lọc ban đầu.
- Các trường hợp cần xác nhận thường được thực hiện bằng các phương pháp chuyên sâu như GC/MS.
Kết quả âm tính có chắc chắn chưa từng sử dụng chất kích thích?
Không.
Kết quả âm tính chỉ cho thấy:
Nồng độ chất trong mẫu nước tiểu tại thời điểm xét nghiệm thấp hơn ngưỡng phát hiện của bộ xét nghiệm.
Kết quả âm tính không thể khẳng định hoàn toàn việc không sử dụng chất kích thích.
Kết luận
Kết quả xét nghiệm nước tiểu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thời điểm lấy mẫu, độ pha loãng của nước tiểu, điều kiện bảo quản, thao tác xét nghiệm và đặc tính của từng chất được kiểm tra.
Để đảm bảo độ tin cậy của kết quả:
- Thu thập mẫu đúng quy cách.
- Bảo quản mẫu phù hợp.
- Tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng của bộ xét nghiệm.
- Thực hiện xét nghiệm xác nhận khi cần thiết.
Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng sẽ giúp người sử dụng diễn giải kết quả chính xác hơn và tránh những hiểu lầm thường gặp trong xét nghiệm sàng lọc chất kích thích.
Đội ngũ thực hiện
Bài viết được phát triển bởi đội ngũ Scientific Communication của Diagnosis F.
Tham khảo
1. Shin-Yu Lin a, Hei-Hwa Lee a, Jong-Feng Lee a, Bai-Hsiun Chen Urine specimen validity test for drug abuse testing in workplace and court settings. J Food Drug Anal. 2017 Feb 14;26(1):380–384. doi: 10.1016/j.jfda.2017.01.001
2. Soycan Mizrak. Fraudulent Methods Causing False Negatives In Urine Drug Testing. Biomedical 2019 DOI: 10.26717/BJSTR.2019.14.002481
